کیست گانگلیون؛ علایم، تشخیص و درمان

کیست گانگلیون ، توده‌ای است که عمدتا در طول تاندون‌ها یا مفاصل دست و مچ دست و با شیوع کم‌تر، در پا یا مچ پا ایجاد می‌شود. این کیست‌ها معمولا به صورت توده‌های دایره‌ای یا بیضی شکل دیده می‌شوند که از مایعی ژله‌ای شکل پر شده اند. کیست‌های گانگلیونی کوچک به اندازه یک دانه نخود هستند، در حالی که توده‌های بزرگ‌تر ممکن است تا ۲.۵ سانتی‌متر نیز قطر داشته باشند. در صورتی که این کیست‌ها در نزدیکی یک شاخه عصبی ایجاد شده باشند، می‌توانند برای فرد ایجاد درد نیز بکنند. همچنین در صورتی که در مجاورت مفاصل قرار گرفته باشد، ممکن است باعث ایجاد محدودیت حرکتی در آن مفصل شود.

پزشکان معمولا کیست‌های علامت‌دار را با وارد کردن یک سوزن تخلیه می‌کنند. برداشتن کیست یکی دیگر از روش‌های درمانی است. البته در صورتی که فرد علامتی حس نکند نیازی به مداخلات درمانی نخواهد بود؛ چراکه این کیست‌ها معمولا در طول زمان به خودی خود از بین خواهند رفت.

کیست گانگلیون

طبقه بندی کیست‌های گانگلیونی

توده‌های گانگلیونی را می‌توان بر اساس یک سری ویژگی‌ها طبقه بندی کرد. این ویژگی‌ها عبارت‌اند از:

  • محل ایجاد کیست: کیست‌های گانگلیونی اغلب در طول تاندون‌های عضلات یا مفاصل دست و مچ دست ایجاد می‌شوند. در مواردی نیز ممکن است این کیست‌ها در ناحیه پا و مچ پا ایجاد شود. کیست‌های گانگلیونی ممکن است در نزدیکی سایر مفاصل نیز تشکیل شوند.
  • شکل و اندازه: کیست‌های گانگلیونی به شکل بیضی و دایره دیده می‌شوند. اندازه این کیست‌ها نیز معمولا کم‌تر از ۲.۵ سانتی‌متر می‌باشد. برخی از این کیست‌ها می‌توانند به قدری کوچک باشند که حتی حس نشوند. اندازه کیست در طول روز تغییر می‌کند، به طوری که با حرکت دادن‌های مکرر مفصل، ممکن است اندازه کیست بزرگ‌تر شود.
  • احساس درد: معمولا کیست‌های گانگلیونی بدون درد هستند، مگر اینکه در مجاورت یک شاخه عصبی قرار بگیرند و آن را تحت فشار قرار دهند. حتی کیست‌هایی که خیلی کوچک هستند نیز می‌توانند علایم مختلف مثل درد، گزگز، بی حسی یا ضعف عضلانی ایجاد کنند.

چه زمانی باید به یک پزشک مراجعه کنیم؟

در صورتی که اندازه توده بزرگ بود یا در دست، مچ دست، پا یا مچ پا احساس درد ایجاد شد، به پزشک مراجعه کنید. پزشک با انجام بررسی‌های تشخیصی می‌تواند مشخص کند که آیا به درمان نیاز دارید یا خیر.

چه عواملی ممکن است باعث ایجاد کیست گانگلیون شود؟

علت دقیق رشد کیست گانگلیونی مشخص نیست. این کیست از درون مفصل یا حاشیه تاندون ایجاد می شود و مانند یک بادکنک پر از آب روی یک میله است. به نظر می‌رسد هنگامی که بافت اطراف مفصل یا تاندون دچار تورم در خارج از محل خود می‌شوند، باعث ایجاد این کیست می‌شوند. درون کیست یک مایع غلیظ و چرب وجود دارد. جنس این مایع شباهت بسیاری به مایع مفصلی یا مایع اطراف تاندون‌های عضلانی دارد.

چه عوامل خطری برای کیست گانگلیونی وجود دارد؟

عواملی که می‌توانند خطر بروز کیست گانگلیون را افزایش دهند عبارت‌اند از:

  • سن و جنس: کیست‌های گانگلیونی در هر سنی با هر جنسیتی می‌توانند ایجاد شوند، اما این کیست‌ها معمولا در خانم‌ها و در سنین ۲۰ تا ۴۰ سال شیوع بیشتری دارند.
  • استئوآرتریت: افرادی که بند انتهایی انگشتانشان دچار التهاب‌های مکرر مفصلی شده باشد، در معرض خطر بیشتری از بابت ایجاد کیست‌های گانگلیونی در نزدیکی همان مفصل هستند.
  • آسیب‌های تاندون‌ها یا مفاصل: مفاصل یا تاندون‌هایی که در گذشته دچار آسیب‌ شده‌اند، با احتمال بیشتری ممکن است دچار کیست گانگلیونی شوند.

کیست گانگلیونی چگونه تشخیص داده می شود؟

پزشک جهت انجام معاینه فیزیکی، فشاری ملایم بر روی کیست وارد می‌کند و به این ترتیب، می‌تواند از ماهیت دردناک یا ناراحت‌کننده آن اطلاع پیدا کند. سپس یک نور را به داخل کیست می‌تاباند تا بررسی کند که آیا ضایعه ایجاد شده یک کیست جامد است یا یک کیست پر شده از مایع.

در ادامه، پزشک درخواست انجام روش‌های تصویربرداری مثل تصویربرداری با اشعه ایکس، سونوگرافی یا MRI را می‌دهد تا بیماری‌های دیگر مثل التهاب مفاصل یا توده‌های بدخیم احتمالی را شناسایی کند. MRI و سونوگرافی می‌توانند کیست‌های مخفی را نیز شناسایی کنند.

در انتها و برای قطعی کردن تشخیص، می‌توان مایع درون کیست را آسپیره (خارج کردن مایع با یک سوزن یا سرنگ) کرد و آن را از نظر غلظت، شفافیت و تمیز بودن بررسی نمود.

کیست‌های گانگلیونی چگونه درمان می‌شوند؟

کیست‌های گانگلیونی که فاقد درد باشند اغلب نیازی به درمان ندارند. پزشک در این موارد، رویکرد تحت نظر قرار دادن کیست را اتخاذ می‌کند. اما در صورتی که علائمی مثل درد یا محدودیت حرکات مفصل برای فرد ایجاد شود، پزشک روش‌های مختلفی را جهت اصلاح وضعیت موجود می‌تواند انتخاب کند. این روش‌ها شامل موارد زیر می‌باشند:

  • جلوگیری از تحرک مفصل: با توجه به اینکه حرکت دادن مکرر مفصل می‌تواند کیست گانگلیون را بزرگ‌تر کند، بهتر است برای مدتی مفصل مربوطه به کمک بریس یا آتل بی حرکت شود. با کاهش حجم کیست، فشاری که بر روی رشته‌های عصبی ایجاد می‌شد کاهش پیدا می‌کند و به این ترتیب، درد ناشی از آن نیز کاهش پیدا خواهد کرد. استفاده طولانی مدت از بریس یا آتل نیز توصیه نمی‌شود؛ چراکه ممکن است باعث تضعیف عضلات اطراف گردد.
  • آسپیره کردن مایع: طی این روش، پزشک با کمک یک سوزن، کیست را تخلیه خواهد کرد. در این حالت، ممکن است کیست بعدها دوباره عود کند.
  • عمل جراحی: در صورتی که روش‌های گفته شده نتوانند وضعیت بیماری و علایم را به طور کامل بهبود ببخشند، از جراحی استفاده می‌شود. طی عمل جراحی، پزشک کیست و بخشی از تاندون یا مفصلی که کیست به آن متصل بود را برمی‌دارد. عمل جراحی ممکن است عوارضی نیز به همراه داشته باشد. این عوارض به ندرت اتفاق می‌افتند و شامل آسیب به شاخه‌های عصبی اطراف، عروق خونی یا تاندون‌ها مي‌باشد. حتی با انجام عمل جراحی نیز ممکن است کیست بعدا عود کند.

توصیه‌هایی درباره کیست گانگلیون

با توجه به عودهای مکرر کیست گانگلیون و مزمن بودن آن، شاید بهتر باشد کمی هم خود را با آن وفق دهید. بدین منظور، توصیه می‌شود تا در صورت ایجاد درد از داروهای مسکن مثل ایبوپروفن یا ناپروکسن استفاده کنید. کفش‌های طبی مخصوصی وجود دارند که با تهیه و استفاده از آن‌ها می‌توانید درد کیست گانگلیونی پا یا مچ پای خود را بهبود ببخشید.

یکی از روش‌های اشتباه و رایجی که افراد برای درمان کیست استفاده می کنند، فشار دادن آن است. این روش درستی نیست، چرا که وارد کردن فشار می‌تواند ساختارهای اطراف کیست را دچار آسیب کند. به هیچ وجه سعی نکنید خودتان با سوزن کیست را تخلیه کنید، درصورتی که این کار به درستی صورت نگیرد، هم تاثیری نخواهد داشت و هم ممکن است باعث ایجاد عفونت‌های شدید شود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست