کلاب فوت یا پا چنبری یکی از شایع ترین بیماری های مادرزادی پا می باشد. پا (Foot) انتهایی‌ترین قسمت اندام تحتانی است و از ساختاری بسیار پیچیده بهرمند می‌باشد. این ساختار که حاوی عناصر مختلفی از جمله استخوان، عضله، رباط و تاندون می باشد، توسط مفصل مچ به قسمت های بالاتر وصل شده و امکان حرکت به سمت بالا، پایین و طرفین را پیدا می کند. پا از عناصر تحمل کننده وزن بدن می باشد و هنگام راه رفتن، دوییدن و پریدن تحت تاثیر قرار می‌گیرد. رباط ها، تاندون ها و عضلات سبب حفظ تعادل و عملکرد صحیح پا می شوند و هرگونه اختلال در آنها موجب اختلال در حرکت پا می‌گردد.
نام دیگر بیماری کلاب فوت، Congenital Talipes Equinovarus است. این اختلال به صورت مادرزادی از هر هزار تولد زنده در یک نوزاد دیده می‌شود. در این عارضه، پای نوزاد تازه متولد شده به سمت داخل منحرف شده و شکل طبیعی ندارد. کلاب فوت می تواند بصورت یک طرفه یا دوطرفه (حدود یک سوم موارد) رخ دهد. این بیماری، در بدو تولد در نوزاد قابل تشخیص است. در برخی موارد، حتی در سونوگرافی های انجام شده طی دوران بارداری نیز می‌توان کلاب فوت را تشخیص داد. این اختلال در بدو تولد دردناک نمی باشد، اما اگر درمان نشود، سبب ایجاد درد و محدودیت حرکتی در پای فرد خواهد شد؛ به طوری که فرد در آینده به جای کف پا بر روی لبه ی پا راه می رود، هنگام راه رفتن احساس درد شدید می کند، نمی تواند کفش بپوشد و در انجام فعالیت های روزمره به مشکل برمی‌خورد. علت ایجاد کلاب فوت هنوز به صورت دقیق مشخص نیست؛ اما احتمالا مجموعه ای از عوامل محیطی و ژنتیکی در ایجاد آن دخیل باشند.

کلاب فوتعوامل خطر

  • پا چنبری بصورت متوسط در پسرها دو برابر بیشتر از دخترها شایع است.
  • سابقه خانوادگی کلاب فوت در والدین یا دیگر فرزندان خانواده.
  • این بیماری ممکن است با دیگر نقایص مادرزادی اسکلتی همچون اسپینا بیفیدا و دررفتگی مادرزادی مفصل لگن همراهی داشته باشد؛ بنابراین همه ی بیماران باید از لحاظ دیگر نقایص مادرزادی به ویژه دررفتگی مفصل لگن مورد بررسی و معاینه قرار بگیرند.
  • شرایط محیطی همچون استعمال سیگار و دخانیات در مادر به هنگام بارداری، ریسک ایجاد کلاب فوت را در نوزاد افزایش خواهد داد.
  • کاهش میزان مایع آمنیون (الیگوهیدرآمنیوس) در دوران بارداری می‌تواند در ایجاد کلاب فوت نقش داشته باشد.

در کلاب فوت یا پا چنبری چه تغییراتی در پا ایجاد می‌شود؟

تاندون ها مسئول اتصال عضلات به استخوان ها هستند. در کلاب فوت، تاندونهای سمت پشت پا، داخل پا و کف پا کوتاه تر از حالت معمول می باشند؛ در نتیجه غلاف تاندون ها کوتاه و صخیم می شوند، کپسول مفاصل این نواحی کوتاه می گردند و عضلات پشت ساق و کف پا کوتاه و لاغر می شوند. در اثر این تغییرات، مفصل تالوناویکولر دچار دررفتگی یا نیمه دررفتگی می شود و استخوان ناویکولر به مالئول داخلی وصل می شود.

علایم و نشانه های کلاب فوت

  • مچ پا در وضعیت Equinus قرار دارد؛ یعنی مچ پا به سمت پایین قرار گرفته و فرد قادر نیست آن را به سمت بالا خم کند.
  • پا به سمت داخل چرخیده و در وضعیت Varus قرار دارد.
  • متاتارس ها و انگشتان پا به سمت داخل به هم نزدیک شده اند.
  • تقعر قوس کف پا در این بیماران افزایش یافته است (ایجاد Cavus).
  • عضلات ساق پا در سمت درگیر لاغرتر از سمت سالم می باشند.
  • اندام درگیر کوتاه تر از سمت مقابل می باشد.

طبقه بندی کلاب فوت

  • ایزوله: در نوزادانی که به صورت ایدیوپاتیک (بدون علت مشخص) مبتلا به کلاب فوت هستند و نقص دیگری ندارند.
  • غیر ایزوله: در نوزادان مبتلا به نقایص عصبی عضلانی مثل آرتروگریپوز و دیگر مشکلات پزشکی دیده می شود. در صورتی که کلاب فوت با بیماری دیگری همراهی داشته باشد، نسبت به درمان مقاوم تر است.

کلاب فوت

درمان

تمام بیماران مبتلا به کلاب فوت به درمان نیاز دارند؛ چرا که این بیماری خود به خود بهبود نمی یابد. درمان باید هر چه سریع تر پس از زایمان صورت بگیرد. هدف از درمان تصحیح شکل پا است به صورتی که پا حداکثر کارایی را داشته باشد، راه رفتن بدون درد باشد و در حالت ایستاده کف پا روی زمین قرار بگیرد.

درمان غیر جراحی: درمان در تمامی موارد بدون توجه به شدت بیماری معمولا با روش های غیرجراحی شروع می شود. برای این منظور، ابتدا با گچ گیری های سریالی به شیوه Ponseti پا در وضعیت ثابت قرار داده می‌شود. در این روش پزشک پای نوزاد را در موقعیت های خاصی گچ می گیرد و این گچ هر هفته تعویض می شود. پزشک هر بار سعی می کند پا را بیش تر در وضعیت اصلاح شده قرار دهد. بعد از اصلاح وضعیت پا، پزشک متخصص یک جراحی کوچک بر روی تاندون آشیل برای اصلاح طول تاندون آشیل انجام می دهد.

پس از درمان، به منظور پیش گیری از بازگشت بدشکلی، انجام یک یا چند مورد از روش های زیر الزامی است:

  • ورزش های کششی بافت نرم.
  • استفاده از بریس و کفش های مخصوص و اطمینان از استفاده ی آنها تا هر زمان که لازم باشد. اگر پس از جراحی از بریس استفاده نشود، احتمال عود مجدد بیماری بسیار بالا می رود. این روش معمولا بسیار موثر و موفقیت آمیز است، اما نیازمند همکاری و مشارکت فعال والدین با پزشک معالج می باشد.

درمان جراحی: در موارد شدید که روش های غیرجراحی جوابگو نیستند از جراحی برای ترمیم کلاب فوت استفاده می شود. پزشک متخصص حین جراحی با تغییر وضعیت و بریدن لیگامان ها و تاندون های خاص، استخوان ها را در موقعیت مناسب قرار می دهد. پس از جراحی، پا به مدت دو ماه در گچ قرار داده می شود و پس از آن نیز کودک باید به مدت یک ماه از بریس مخصوص استفاده کند. کلاب فوت به طور کامل درمان نمی شود؛ با این حال درمان زودهنگام نوزادان، عوارض ناشی از آن را تا حد بسیار زیادی بهبود می بخشد.

عوارض کلاب فوت

  • پای درگیر از انعطاف کم تری برخوردار است.
  • طول اندام در پای درگیر نسبت به سمت مقابل کمتر است.
  • سایز کفش پای درگیر بین ۱ الی ۱.۲ کمتر از پای مقابل است.
  • عضلات ساق پا در سمت درگیر معمولا لاغرتر و ضعیف‌تر می باشند.
فهرست