تنگی کانال نخاعی؛ شناخت علائم، تشخیص و درمان

تنگی کانال نخاعی، وضعیتی است که در آن، کانال نخاعی به دلایلی دچار تنگی شده و طناب نخاعی  و ریشه‌های عصبی آن تحت فشار قرار می‌گیرند. در این حالت، فرد ممکن است علایم مختلفی مثل درد، بی‌حسی یا گزگز را در پشت یا پاهای خود احساس کند. تنگی کانال نخاعی عمدتا در بخش تحتانی و گردنی ستون فقرات ایجاد می‌شود. در صورتی که تنگی شدید ایجاد شده باشد، ممکن است نیاز به عمل جراحی جهت رفع تنگی کانال باشد.

تنگی کانال نخاعی

آشنایی با ستون فقرات

جهت شناخت بهتر بیماری تنگی نخاعی و دلایل ایجاد علایم مختلف، بهتر است نخست با آناتومی ستون فقرات آشنا شویم. ستون فقرات از ۳۳ واحد استخوانی به نام مهره‌ (Vertebrae) تشکیل شده است. این مهره‌ها روی هم قرار گرفته و ستونی استخوانی و محکم به نام ستون فقرات ایجاد می‌کنند که مسئول حفظ محور بدن می‌باشد. در صورت وجود نقایص ساختاری ارثی یا اکتسابی در ستون فقرات، حرکات بسیاری مثل خم شدن و چرخیدن بر محور مرکزی بدن غیرممکن خواهد بود.

در بخش میانی هر مهره فضایی خالی وجود دارد. این فضاهای خالی، کانال نخاعی را ایجاد می‌کنند. کانال نخاعی، مجراییست که از درون آن طناب نخاعی و ریشه‌های عصبی آن عبور می‌کنند. مهره‌ها به عنوان واحدهای استخوانی مستحکم، وظیفه حفاظت از این عضو حیاتی بدن را بر عهده دارند. طناب نخاعی به عنوان بزرگراه پیام‌های عصبی، وظیفه دارد تا پیام‌های حرکتی را از مغز به اندام‌ها و عضلات رسانده و پیام‌های حسی را از پوست، عضلات و سایر اعضا به مغز مخابره کند. بدین منظور، اعصاب نخاعی از میان مهره‌ها خارج و به سراسر بدن حرکت می‌کنند.

در بین هر دو مهره، ساختاری به نام دیسک بین مهره‌ای وجود دارد. دیسک‌ها وظیفه کاهش اصطکاک بین دو استخوان مهره و نیز به حداقل رساندن نیروهای وارده به ستون فقرات و کاهش آسیب‌های ناشی از آن را برعهده دارند. عضلات، تاندون‌ها و رباط‌ها دیگر ساختارهای مهم شرکت‌کننده در ستون فقرات هستند. این ساختارها به همراه دیسک بین مهره‌ای و اعصاب نخاعی، در مجموع بافت‌های نرم ستون نخاعی به حساب می‌آیند.

تنگی کانال نخاعی چیست و چگونه ایجاد می‌شود؟

به باریک شدن کانال نخاعی که همان مسیر عبوری نخاع در ستون فقرات است تنگی کانال نخاعی گفته می‌شود. این باریک شدن دلایل مختلفی می‌تواند داشته باشد، اما التهاب و عفونت شایع ترین علل ایجاد آن هستند. تنگی معمولا به دو شکل بروز پیدا می‌کند:

مهره‌ها می‌توانند زوائدی به نام خارهای استخوانی ایجاد کنند. در صورتی که این زوائد رشد پیدا کنند، ممکن است طناب نخاعی یا شاخه‌های عصبی جدا شده از آن را تحت فشار قرار دهند.

دیسک‌های بین مهره‌ای ممکن است در اثر کهولت سن یا علل دیگر، دچار خشکی شود. خشک شدن دیسک‌های بین مهره ای باعث کوچک‌تر شدن آن‌ها می شود و به این ترتیب، دو مهره به یکدیگر نزدیک تر می‌شوند و ارتفاع کلی ستون فقرات کاهش پیدا می‌کند. در این حالت، احتمال دارد مسیر خروجی شاخه‌های عصبی نخاع از ستون فقرات، دچار تنگی شود و تحت فشار قرار بگیرند.

چه علایمی ممکن است در اثر تنگی کانال نخاعی ببینیم؟

تنگی کانال نخاعی ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد؛ اما در صورتی که علائم بروز کنند، اغلب علائمی مثل درد کمر و گزگز یا بی‌حسی در پاها ایجاد می شوند. این علائم معمولا هر دو پا را درگیر می‌کنند، اما شدت علایم معمولا در یکی از پاها بیشتر است. در صورتی که تنگی کانال نخاعی به صورت مکرر ایجاد شود، می‌تواند منجر به ضعف اندام تحتانی و از بین رفتن کنترل ارادی بر دفع مثانه و روده شود.

علائم تنگی کانال نخاعی معمولا با راه رفتن یا ایستادن بدتر می شوند. بالعکس، هنگامی که فرد بنشیند یا کمرش را به جلو خم کند، درد و علائم دیگر ناشی از این بیماری کاهش پیدا می کند.

آیا روشی برای تشخیص تنگی کانال نخاعی وجود دارد؟

بله، روش‌های تصویر برداری مثل تصویر ایکس‌ ری، MRI یا سی تی اسکن می‌توانند جزئیات مربوط به کانال نخاعی را به خوبی نمایش دهند. همچنین با انجام این روش‌ها، می‌توان نوع درگیری کانال نخاعی را نیز مشخص کرد. در برخی از موارد، پزشک درخواست انجام تستی به نام الکترومیوگرافی یا نوار عصب و عضله می‌دهد. در این روش، عملکرد اعصاب نخاعی و کیفیت تاثیر آن‌ها بر عضلات اندام تحتانی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟

در صورتی که هر کدام از شرایط زیر را داشتید، به پزشک مراجعه کنید:

  • درد شدید کمر یا پا، به طوریکه نتوانید به خوبی موقعیت مناسب برای ایستادن یا نشستن را پیدا کنید.
  • درد کمر یا پا همراه با ناتوانی در کنترل دفع ادرار و مدفوع
  • درد کمر یا پا همراه با بی‌حسی یا ضعف جدید در پاها
  • ایجاد وضعیتی به نام افتادگی پا یا فوت دراپ (Foot Drop). در این حالت ممکن است نتوانید حین راه رفتن، به خوبی پای خود را بلند کنید.
  • درد کمر یا پا همراه با یک تب یا هر علامت نگران کننده دیگر

تنگی کانال نخاعی چگونه درمان می‌شود؟

گروه کوچکی از افراد مبتلا به تنگی کانال نخاعی به درمان‌های جراحی نیاز خواهند داشت؛ اما بخش عمده‌ای از افراد مبتلا می‌توانند با انجام روش‌های درمانی ساده‌تر، عارضه ایجاد شده را کنترل نمایند.

روش‌های غیرجراحی جهت درمان تنگی کانال نخاعی عبارت‌اند از:

  • استفاده از داروهای ضد درد و مسکن که عمدتا حتی نیازی به نسخه ندارند و می‌توانید آن‌ها را به راحتی از داروخانه تهیه نمایید.
  • استفاده از داروهای شل کننده عضلانی
  • تزریق داروهایی که باعث کاهش التهاب ستون فقرات شود
  • فیزیوتراپی و انجام تمرین‌های مخصوص
  • دست‌کاری ستون فقرات و مفاصل کمر
  • طب سوزنی
  • ماساژ درمانی

حتی در شرایطی که احساس درد و ناراحتی می‌کنید نیز سعی کنید فعال و پرتحرک باقی بمانید. انجام فعالیت‌های مختلف و برخورداری از تحرک کافی می‌تواند به بهبود سریع‌تر وضعیت کمک می‌کند. برخی از افراد تصور می‌کنند با استراحت و عدم تحرک، بهبودی سریع‌تر اتفاق می‌افتد اما این باور بسیار غلط است؛ چراکه استراحت و خوابیدن بر روی تخت حتی باعث بدتر شدن بیماری نیز خواهد شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست