لخته خون (ترومبوز) در بدن انسان در پاسخ به زخم ایجاد می‌شود و جلوی خون‌ریزی زیاد را می‌گیرد. اگر لخته خون ایجاد نشود، حتی یک زخم کوچک مانند بریدن دست با لبه‌ی کاغذ نیز می‌تواند منجر به مرگ شود. اگر این مکانیسم طبیعی بدن در زمان نامناسب و در جای نامناسبی شکل گیرد، عوارضی را به همراه خواهد داشت. فرآیند ایجاد لخته در رگی که دچار آسیب فیزیکی نشده است، ترومبوز نامیده می‌شود. ایجاد لخته در داخل وریدهای بدن، جلوی جریان طبیعی خون را می‌گیرد که به آن ترومبوآمبولی وریدی می‌گویند. لخته در رگ خونی بزرگ باعث کاهش جریان خون شده و در رگ کوچک نیز ممکن است سبب مسدود شدن کامل آن و از بین رفتن بخشی از بافت گردد. شایع‌ترین محل تشکیل لخته (ترومبوز)، وریدهای عمقی دست، پا و کشاله ران می‌باشد. لخته تشکیل شده می‌تواند از جای خود کنده شود و همراه جریان خون وارد ریه شود که به آن آمبولی ریوی می‌گویند.

ترومبوآمبولی وریدی اگرچه ممکن است آسیب‌رسان باشد اما قابل درمان است.

انواع ترومبوآمبولی وریدی

اگرچه ممکن است نام آن را کمتر شنیده باشید؛ اما ترومبوز وریدی یک بیماری بسیار شایع است. ترومبوآمبولی وریدی بر اساس محل آن به انواع زیر تقسیم می‌شود:

ترومبوز ورید عمقی: همانطور که از نام آن مشخص است، در رگ‌های عمقی بدن به خصوص در پا ایجاد می‌شود. ترومبوز ورید عمقی در اندام فوقانی کمتر شایع است. ترومبوز، جلوی عبور جریان خون را می‌گیرد. علائم شایع در این نوع ترومبوز عبارتند از: درد، تورم، قرمزی و گرم شدن در اطراف محل لخته.ترومبوز ورید عمقی

امبولی ریوی: این نوع ترومبوآمبولی از نوع قبلی خطرناک‌تر است. لخته خون از داخل وریدها کنده شده و به وسیله‌ی جریان خون به ریه می‌رسد. آمبولی ریه ممکن است حیات فرد را به خطر بی‌اندازد. علائم این بیماری عبارتند از: درد قفسه سینه، افزایش ضربان قلب، گیجی و تنفس دشوار.

علائم هشدار دهنده برای ترومبوآمبولی وریدی

ترومبوآمبولی وریدی ممکن است هیچ علامتی نشان ندهد و حتی توسط پزشکان نیز تشخیص داده نشود. تظاهرات شایع‌تر این بیماری شامل موارد زیر می‌باشد:

ترومبوز ورید عمقی

  • درد در عضلات پشت ساق پا
  • درد هنگام فشار دادن ناحیه درگیر
  • تورم به ویژه در ناحیه مچ
  • قرمزی یا کم رنگ شدن اندام
  • گرم شدن ناحیه

آمبولی ریوی

  • تنفس بیمار کوتاه و سریع می‌شود.
  • احساس درد در قفسه سینه که با تنفس عمیق شدیدتر می‌شود.
  • تعداد ضربان قلب افزایش می‌یابد.
  • احساس سبکی سر

عوامل خطر ابتلا به ترومبوآمبولی وریدی

ترومبوز در ورید در هر سن، جنس و نژادی رخ می‌دهد. ترومبوآمبولی وریدی زمانی رخ می‌دهد که سرعت جریان خون در رگ کاهش یابد. بیماری‌های گوناگون، مدت زیادی بدون حرکت بودن و مسافرت‌های طولانی‌مدت بدون حرکت پاها می‌تواند جریان خون را کاهش دهد. از ریسک فاکتورهای شناخته شده برای ترومبوآمبولی وریدی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • بستری در بیمارستان به مدت طولانی
  • انجام عمل جراحی به ویژه تعویض مفصل ران
  • ابتلا به سرطان شانس ترومبوز وریدی را چهار برابر افزایش می‌دهد.
  • عدم فعالیت در مدت زمان طولانی؛ مانند پروازهای طولانی مدت یا استراحت مطلق در تخت
  • سن بالای ۶۰ سال
  • شیمی‌درمانی
  • سابقه خانوادگی ترومبوز یا سکته
  • دریافت هورمون استروژن (هورمون‌تراپی یا قرص‌های پیشگیری از بارداری)
  • وزن بالا
  • مصرف زیاد الکل
  • سیگار
  • حاملگی

عوامل ترومبوآمبولی وریدی

تشخیص ترومبوآمبولی وریدی

برای تشخیص ترومبوز وریدها از تست‌های زیر استفاده می‌شود:

D-dimer: این ماده در صورت وجود التهاب و لخته در بدن افزایش می‌یابد. اگر این ماده افزایش نداشته باشد به تست دیگری نیاز نیست.

سونوگرافی داپلر: این روش بدون درد و اشعه انجام می‌شود. این تست بر پایه امواج صوتی می‌تواند مسیر عروق را مشخص کند. دستگاه را بر روی نقطه‌ای که احتمال می‌دهند لخته در آن جاست، قرار می‌دهند و امواج بازگشتی را تحلیل می‌کنند.

برای تشخیص آمبولی ریوی از تست‌های زیر نیز کمک می‌گیرند:

پالس‌اکسی‌متری: پالس‌اکسی‌متر وسیله‌ای است که به نوک انگشت همانند گیره متصل شده و درصد اکسیژن خون را اندازه‌گیری می‌کند. درصد نرمال اکسیژن خون بالای ۹۰ درصد است. درصد اکسیژن پایین خون نشان می‌دهد که لخته، رگ را بسته و اکسیژن به خوبی جذب ریه نمی‌شود.

گاز خون شریانی: میزان اکسیژن موجود در خون اندازه‌گیری می‌شود.

عکس ساده قفسه سینه: در این تست نمی‌توان لخته را مشاهده کرد اما می‌توان از نبود سایر بیماری‌های ریوی مطمئن شد.

اکوکاردیوگرافی: در این تست عملکرد بخش‌های مختلف قلب بررسی می‌شود.

CT-scan

آنژیوگرافی ریه: این روش تصویربرداری، تهاجمی است. در آنژیوگرافی، وسیله‌ای وارد ورید شده، تا نزدیکی قلب پیش رفته و با X-ray تصویربرداری انجام می‌شود.

درمان ترومبوآمبولی وریدی

ترومبوز وریدی به سرعت باید درمان شود. راه‌های زیر برای درمان ترومبوز در دنیای امروز پیشنهاد می‌شود:

  • دارودرمانی

هپارین، اپیکسابان، ادوکسابان، ریواروکسابان و وارفارین داروهای مفید برای ترومبوز هستند. این داروها روی لخته موجود اثری ندارند اما از بزرگ شدن آن جلوگیری می‌کنند تا بدن با مکانیسم‌های خود این لخته را به مرور از بین ببرد.

دسته دیگری از داروها نیز وجود دارند که لخته را از بین می‌برند. فعال‌کننده پلاسمینوژن بافتی(Tissue Plasminogen Activator) از این دسته هستند.

  • جراحی

در بعضی از بیماران، پزشک وسیله توری مانندی در رگ‌های بیمار جایگذاری می‌کند تا از انتقال مجدد لخته به ریه جلوگیری کند.

بعد از درمان و مرخص شدن از بیمارستان تا سه ماه باید از داروهای هپارین و وارفارین استفاده شود؛ چراکه در این مدت احتمال تشکیل لخته مجدد در عروق بالاست.

تشخیص ترومبوآمبولی وریدی

پیشگیری از ترومبوآمبولی وریدی

برای کاهش احتمال ترومبوآمبولی موارد زیر را مطالعه کنید.

  • اگر شب در بیمارستان بستری هستید از پزشک خود در مورد اقدامات پیشگیرانه از ترومبوز بپرسید. حدود دو مورد از هر سه ترومبوز در بیمارستان اتفاق می‌افتد.
  • اگر پزشک شما ریسک ابتلا به ترومبوز را بالا تشخیص دهد، استفاده از وارفارین، هپارین و ریواروکسابان نیاز است. همچنین استفاده از جوراب‌های محکم برای به جریان انداختن خون در رگ‌ها مفید است.
  • بعد از بهبودی، هر چه سریع‌تر راه رفتن را از سر بگیرید.
  • ورزش، حفظ وزن متعادل و کاهش مصرف سیگار احتمال بروز ترومبوز را کاهش می‌دهد.
  • در پروازهای طولانی هر یک تا دو ساعت از جای خود بلند شوید. از داروهای خواب‌آور حین پرواز استفاده نکنید. در سر جایتان، پاهای خود را ماساژ بدهید. به مقدار کافی آب بنوشید. قبل از پرواز سیگار نکشید و الکل مصرف نکنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست