اختلاف طول اندام‌ها

در صورتی که طول پای راست و پای چپ اختلاف قابل توجهی با یکدیگر داشته باشند، گفته می‌شود که اندام‌های تحتانی دچار عارضه‌ای به نام اختلاف طول یا نامساوی بودن شده‌اند. همین موضوع در مورد اندام فوقانی و اختلاف طول بازوی راست و بازوی چپ نیز مطرح است. در این مقاله، بیشتر در مورد اختلاف طول اندام تحتانی صحبت خواهیم کرد.

اختلاف طول اندام‌ها همیشه دردسرساز نیست و ممکن است یک اختلاف جزئی به صورت طبیعی، در تعداد زیادی از افراد وجود داشته باشد. اما اگر اختلاف دو اندام از حد آستانه خود عبور کند ممکن است فرد را دچار مشکلات متعددی کند. این عارضه، هم می‌تواند از بدو تولد کودک وجود داشته باشد و هم می تواند در اثر آسیب‌ها یا بیماری‌های مختلف ایجاد شود. معمولا پدر و مادر کودک نخستین افرادی هستند که متوجه این اختلاف سایز می‌شوند، به خصوص زمانی که کودک شروع به چهار دست و پا رفتن یا روی دو پا راه رفتن می‌کند. در صورتی که اختلاف طول بین دو اندام اصلاح نشود، ممکن است در آینده باعث ناتوانی در دویدن و بازی کردن کودک و لنگش وی هنگام راه رفتن گردد.

اختلاف طول اندام‌ها

چه میزان اختلاف طول اندام‌ها طبیعی و چه میزان اختلاف غیرطبیعی محسوب می‌شود؟

همانطور که گفتیم، اختلاف طول‌ اندام‌ها به میزان اندک می‌تواند در بسیاری از افراد وجود داشته باشد و نامساوی بودن دو اندام همیشه نگران کننده نیست. در یک مطالعه که در بین افراد نظامی انجام شد، ۳۲ درصد از آن‌ها ۱.۵ تا ۳.۵ اینچ اختلاف طول در مقایسه دو اندام تحتانی خود داشتند. در صورتی که این اختلاف به قدری زیاد باشد که در کیفیت زندگی فرد تاثیر بگذارد و فرد را از انجام فعالیت‌های معمول خود ناتوان کند، می‌توان گفت که این اختلاف غیرطبیعی است و نیاز به درمان دارد.

استخوان‌هایی که معمولا نقش عمده در ایجاد این اختلاف را بازی می‌کنند، استخوان‌های فمور (ران) و تیبیا (درشت نی) می‌باشند. ما انواع مختلفی از استخوان‌ها داریم، از جمله استخوان‌های بلند، استخوان‌های پهن، استخوان‌های کوتاه و سایر انواع آن. فمور و تیبیا جزو استخوان‌های بلند محسوب می‌شوند. استخوان‌های بلند دارای ناحیه هایی هستند به نام صفحات رشد که مسئولیت افزایش طول استخوان‌ها بر عهده شان می باشد و در واقع افزایش قدی که در افراد شاهد آن هستیم، به لطف صفحات رشد انجام می‌شود. این صفحات، نواحی غضروفی هستند که در بین بخش‌های متافیز و اپی‌فیز استخوان قرار می‌گیرند. اپی‌فیز در واقع همان سر استخوان است و متافیز نیز بخشی است مابین تنه و سر استخوان.

هر نوع آسیب یا بیماری که به صورت یک طرفه بر صفحه رشد اثر بگذارد، می‌تواند باعث کاهش یا افزایش سرعت رشد آن شود و در نتیجه باعث ایجاد اختلاف طول اندام‌ها خواهد شد.

چه عواملی باعث ایجاد اختلاف طول اندام‌ها می‌شوند؟

عوامل مختلفی می‌توانند بر روی صفحات رشد اثر بگذارند و عملکرد آن را تسریع یا کند نمایند. اگر این عوامل به صورت یک طرفه اثر کنند، سرعت رشد استخوان یک طرف با طرف دیگر متفاوت خواهد بود و در نتیجه می‌تواند در طول زمان باعث ایجاد اختلاف شود. عواملی که می‌توانند چنین اثری داشته باشند عبارت‌اند از:

آسیب‌های فیزیکی

در صورتی که استخوان شکسته طوری قرار بگیرد که کوتاه‌تر از حالت عادی باشد و به همین شکل نیز جوش بخورد، می‌تواند منجر به ایجاد اختلاف طول غیرطبیعی بین دو اندام گردد. این حالت بیشتر در شکستگی‌های خردشونده و نیز شکستگی‌های باز رخ خواهد داد. در شکستگی خردشونده، استخوان به تکه‌های متعددی (بیش از ۳ تکه) تقسیم می‌شود. در شکستگی باز، استخوان پوست را پاره کرده و در معرض دید قرار می‌گیرد.

شکستگی‌ها در دوران کودکی می‌توانند منجر به رشد سریع‌تر استخوان به مدت چندین سال شوند. این اتفاق در شکستگی‌های فمور کودکان بیشتر اتفاق می‌افتد. در صورتی که شکستگی در نزدیکی انتهای استخوان و روی صفحه رشد ایجاد شود، رشد استخوان کند‌تر خواهد شد و در نتیجه یکی از پاها رشد کمتری خواهد داشت.

عفونت استخوان

ابتلا به عفونت‌های استخوانی در کودکان در حال رشدیکی از عوامل ایجاد کننده تفاوت غیرطبیعی طول اندام‌هاست. ریسک عفونت‌های استخوانی که در دوره نوزادی ایجاد می‌شوند بیشتر از بقیه است.

بیماری‌های استخوانی (دیسپلازی‌ها)

بیماری‌های استخوانی که ممکن است باعث ایجاد اختلاف غیرطبیعی طول اندام‌ها شوند شامل موارد زیر می‌باشد:

  • نوروفیبروماتوز
  • اگزوستوز متعدد ارثی (Multiple hereditary exostoses)
  • بیماری اولیر (Ollier)

سایر عوامل

سایر عواملی که می‌توانند باعث ایجاد این عارضه شوند عبارت‌اند از:

  • بیماری‌های نورولوژیک
  • بیماری‌هایی که باعث ایجاد التهاب مفاصل طی دوره رشد افراد می‌شوند، مثل آرتریت جوانان

البته لازم به ذکر است که اختلاف غیرطبیعی بین دو اندام می‌تواند بدون علت زمینه‌ای یا به دلیل یک عامل ناشناخته ایجاد شود و در این حالت گفته می‌شود یک علت ایدیوپاتیک عامل ایجاد بیماری می‌باشد.

اختلاف غیرطبیعی طول اندام‌ها چه علائمی ممکن است به همراه داشته باشد؟

علایم و آثاری که در اثر این بیماری ممکن است ایجاد شوند، تنوع زیادی داشته و از یک فرد به فرد دیگر می‌تواند متفاوت باشد. علت این تنوع را می‌توان در عامل زمینه‌ای ایجاد کننده و مقدار اختلاف طول دو اندام جست.

بیمارانی که اختلاف دو اندامشان بین ۳.۵ تا ۴ درصد باشد (حدود ۴ سانتی‌متر به صورت میانگین) ممکن است دچار لنگی یا ناتوانی در هنگام راه رفتن شوند، چراکه در صورت وجود اختلاف طول دو پا، برای حرکت کردن توان و انرژی بیشتری نیاز است و راه رفتن‌های نه چندان طولانی می‌توانند برای فرد طاقت فرسا باشد.

از دیگر علایمی که ممکن است در افراد مبتلا به این عارضه ببینیم، درد قسمت پایینی کمر و مستعد بودن آن‌ها در مصدومیت‌ از این ناحیه می‌باشد.

این عارضه چگونه تشخیص داده می‌شود؟

همانطور که گفتیم، معمولا والدین کودک هستند که نخستین بار از روی راه رفتن غیرعادی کودک متوجه غیرطبیعی بودن و نامساوی بودن پاها می شوند. گاهی اوقات نیز نامساوی بودن اندازه پاها برای نخستین بار در آزمون‌ غربالگری انحراف ستون فقرات (اسکولیوز) در مدرسه تشخیص داده می‌شود. توجه داشته باشید که نامساوی بودن اندازه پاها نمی‌تواند باعث ایجاد اسکولیوز در کودک شود. پس از تشخیص اولیه، پزشک با انجام مشاهدات و معاینات کافی و نیز بررسی یافته‌های تصویربرداری‌، تشخیص را تایید می‌کند. روش‌های مختلف تصویربرداری مثل اسکن اشعه ایکس، اسکنوگرام و سی‌تی اسکن جهت تشخیص این بیماری قابل استفاده می‌باشند. در صورتی که کودک در سن رشد باشد، می‌بایست تصویربرداری‌ها طی فواصل ۶ ماهه یا یک ساله تکرار شوند.

آیا نامساوی بودن غیرطبیعی طول پاها قابل درمان است؟

روش‌های درمانی مختلفی برای این عارضه وجود دارند. پزشک معالج با توجه به میزان اختلاف طول دو اندام، سن کودک و علت زمینه ای روش درمانی مناسب برای کودک شما را انتخاب خواهد کرد. این روش‌ها به صورت کلی شامل روش‌های درمانی غیرجراحی و جراحی است.

روش‌های غیرجراحی

این روش‌ها بیشتر برای بیمارانی که میزان اختلاف طول اندام‌ها خیلی زیاد نیست (کم‌تر از یک اینچ) و بدشکلی نیز وجود ندارد، به روش جراحی که می‌تواند دارای عوارض و خطرات مختلف باشد ارجح است. روش‌های غیرجراحی شامل موارد زیر می‌باشد:

  • دنبال کردن: در صورتی که کودک شما هنوز به بلوغ اسکلتی نرسیده باشد، ممکن است پزشک ترجیح دهد رشد کودک را در طول زمان دنبال کند. در این روش، کودک در فواصل معین تحت بررسی‌های مجدد قرار می‌گیرد تا مشخص شود آیا اختلاف طول دو اندام در طول زمان در حال افزایش است یا خیر.
  • پوشیدن کفش‌های مخصوص یا استفاده از کفی‌های طبی: استفاده از کفش‌هایی که باعث هم‌اندازه شدن پاها می‌شود کمک می‌کند تا کودک یا فرد مبتلا به این عارضه بتواند به راحتی پیاده روی کند و یا حتی بدود. از طرفی می تواند کمر درد را نیز کاهش دهد.

روش‌های جراحی

اعمال جراحی که برای اصلاح اختلاف طول دو پا انجام می‌شوند معمولا اهداف زیر را دنبال می‌کنند:

  • کاهش سرعت یا توقف کامل رشد اندام بلندتر
  • کوتاه کردن اندام بلندتر
  • بلند کردن اندام کوتاه‌تر

عملی که باعث کاهش سرعت رشد یا توقف کامل آن شود، اپیفیزیودسیز (Epiphysiodesis) نامیده می‌شود. این روش بیشتر در کودکانی که همچنان در حال رشد هستند می‌تواند کمک کننده باشد. در افرادی که رشدشان متوقف شده است از روش‌های کوتاه‌سازی یا بلندکردن اندام‌ها استفاده می‌شود. عمل کوتاه‌سازی دارای محدودیت هایی است که از جمله این محدودیت‌ها می‌توان به میزان اصلاح پذیری استخوان‌ها اشاره کرد. استخوان ران یا فمور حداکثر ۳ اینچ می‌تواند کوتاه‌تر شود. در استخوان تیبیا این عدد به ۲ اینچ می‌رسد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست